Op bezoek bij varkensboerderij Den Elshorst

Hobbit
Afgelopen zondag zijn we met het team naar het Brabantse Baarschot afgereisd om de varkensboerderij van Ben Bruurs en Thea Moonen te bezoeken. Ben is geen gewone boer en dat zie je gelijk als je op het prachtige landgoed komt. Een idyllisch veld ligt naast hun eigen huis (dat Ben zelf verbouwt) met zelfgemaakte plaggenhutten waar jonge biggetjes het buitenleven voor het eerst kunnen proeven. Het aanzicht doet denken aan een hobbitlandschap. Maar in plaats van Frodo zien we biggen die in de hutten en in de zon liggen te rusten.

Boerderij Den Elshorst is een van de vijf varkensboerderijen waar wij het goed gehouden Nederlands varken van afnemen. Den Elshorst was vroeger van Bens ouders die voornamelijk tuinbouwgewassen op het landgoed teelden. Toen Ben het bedrijf overnam is hij langzaam overgestapt op kleinschalig varkenshouden.

Weidevarkens
Den Elshorst heeft zogenoemde ‘weidevarkens’, waar varkens op verschillende grote velden (in totaal 15 hectare)  kunnen rondlopen en wroeten. Voordat de varkens op die velden mogen leven, moeten ze eerst als biggen leren omgaan met schrikdraad, maar vooral met elkaar. Al van jongs af aan ontstaat er namelijk een rangorde tussen de varkens en dat gebeurt niet altijd vreedzaam.  Wanneer ze na 10 weken  ‘klaar’ zijn voor de echte weides, worden ze naar een verder gelegen gebied gebracht omringd door de prachtige bossen van Hilvarenbeek.

In Nederland zijn varkens wettelijk gezien ‘staldieren’ en geen ‘graasdieren’ zoals schapen en koeien. Maar het varken is een slim beest dat het beste gedijd in de natuur dan tussen beton. Er zijn diverse boeren die een klein aantal varkens in het wild laten leven, maar boer Ben wilde het serieuzer én groter aanpakken. Op een duurzame manier moeten varkens op de weides kunnen leven in harmonie met de omringende natuur.

Natuur versus de wet
Helaas zijn er strikte regels omtrent het varkenshouden waardoor de weidevarkens van Ben niet zomaar in grote aantallen op de uitgestrekte velden mochten leven.

Omdat varkens officieel staldieren zijn, moet de exacte locatie van het beest geregistreerd zijn. Door onder meer de varkenspest en salmonella zijn deze regels in de afgelopen decennia alleen maar strenger geworden. Wanneer een varken dus van het ene veld naar het andere veld loopt, zou dit dus een administratieve rompslomp betekenen wat dagen werk kost.

Gelukkig is Ben een zeer handige man die ook in de regelgeving naar pragmatische oplossingen zoekt. In plaats van de confrontatie op te zoeken met de controleurs, heeft Ben contact gelegd met de beleidsmakers op regionaal niveau. Uiteindelijk heeft hij het voor elkaar gekregen om een ‘green deal’ met het ministerie van Economische Zaken (waar Landbouw tegenwoordig onder valt) te sluiten. Ben kan door de deal ‘natuurlijk boeren’ waarin de natuur optimaal wordt benut bij het bedrijfsvoeren.

Zo helpen de varkens met onkruidbestrijding en het bevorderen van de biodiversiteit in de omgeving. De varkens kunnen dankzij de ruimte die ze hebben ook goed ontwikkelen, wat natuurlijk een positief effect heeft op de kwaliteit van het vlees. Dit ‘natuurlijk boeren’ is dus niet alleen heel duurzaam, maar ook rendabel voor het bedrijf.

Ben Bruurs

Biggen knuffelen
In totaal lopen er ongeveer 500 varkens op de weides rond waarvan 150 biggen op het uitgestrekte veld naast de boerderij. Met alle ruimte die ze hebben willen ze uiteindelijk 2.000 varkens in de natuur houden. Dat klinkt veel, maar een gemiddelde varkensboer kan ruim 15 tot 20 duizend varkens houden in een veel kleinere ruimte.

Ben en Thea hebben naast de varkens ook huisjes en accommodaties voor gezinnen of groepen. Zowel bedrijfsuitjes als bruiloften worden op Den Elshorst georganiseerd. Bezoekers kunnen daarnaast ook de varkens bezoeken en zelfs met biggetjes knuffelen.

En dat laatste hebben we met ons team natuurlijk gedaan. In een knusse ruimte met hooibalen en grote banken hebben we met kleine biggetjes geknuffeld. Een yoga- of meditatieles is er niks bij. Na het knuffelen zijn we met de huifkar naar de weides gereden om de varkens in de natuur te mogen aanschouwen. Als je dit ziet vraag je je af waarom varkens niet altijd zo hebben mogen leven.

Voedselkanonnen
Het houden van varkens in een groot (natuur)gebied brengt veel logistieke uitdagingen met zich mee. Want hoe zorg je ervoor dat varkens genoeg te eten krijgen en hoe verspreid je dat voedsel op een zo efficiënte manier? Samen met de HAS ontwikkelen Ben en Thea innovatieve oplossingen, zo wordt er op dit moment een kanon ontwikkeld die voedsel in de open weide kan schieten. De weidevarkens van Ben en Thea eten voornamelijk eiwitrijk plantaardig voedsel zoals bijvoorbeeld zonnebloemen en lupine.

 

Nu de green deal er is, kunnen Ben en Thea hun wens om te groeien in uitvoering brengen. Hier is echter wel een flinke investering voor nodig. Er moet namelijk meer schuil- en nachtverblijven voor de varkens komen, omheiningen worden gebouwd en watervoorzieningen. Je kan Ben en Thea helpen door hun crowdfund te steunen. Ook zelf een keertje goed gehouden Nederlandse varkens zien? Neem contact op met Den Elshorst voor een middagje biggetjes knuffelen of een weekendje weg met je vrienden of familie.